سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
161
تاريخ ايران ( فارسى )
رعاياى هرآبادى بگذارند . يك سوء استفاده يا رسم ديگرى كه در اينزمان صورت بسيار زشتى پيدا كرده اين بود كه تمامى مأمورين و شخصيتهاى بزرگ ديگر از هرطبقه كه به اطراف روانه ميشدند نه فقط از اسبان پست دولتى استفاده ميكردند بلكه باهالى دهات و آباديهاى سر راه نيز دست تعدى گشوده و همه نوع تحميلات ناجائز و ناروا به آنها ميكردند . آنها با همراهان و ملتزمين زياد خودشان كه بعضى اوقات عدهشان به سيصد نفر ميرسيد در قصبات و دهات ريخته در خانههاى رعايا منزل ميكردند و آنچه ميخواستند و ميلشان بود از مردم بيچاره ميگرفتند بدون آنكه دينارى پول بدهند و اين نيز مرسوم شده بود كه يك عدهء خيلى زيادى ايلچى به دربار و نيز از دربار از اطراف متصل درآمدوشد بودند و آنها از رعاياى بيچاره سيورسات و خواربار مجانى ميگرفتند و در موقع ضرورت مركوب هاى آنها را ميربودند ( آرى بگله اسب هركه ميرسيدند هرقدر ميخواستند از آن ميان ميگرفتند ) و نتيجه اين شد كه جمعيت حولوحوش جادهها پراكنده شده و آباديهائى كه بوده رو بويرانى نهادند . غازان باصلاح اين رسم ناستوده پرداخته و اول قدمى كه بر داشت يك سرويس پستى از اسب دائر نمود ولى جهت ايلچيان خاص ايلخانى كه غير از آنها احدى مأذون نبود از اسبان مزبور استفاده كند . او بعد اين رسم كهنهء قديم را منسوخ داشته و بواسطهء غدغن اكيد از استفاده كردن از مأمورين باسم قاصد يا پيك و وسايل و وسايط ديگر به كليهء اين مفاسد و اجحافات و تعديات كه ميشده خاتمه داد . در ادارهء عدل و داد ( كه قبل از او صورت زشت منفورى به خود گرفته بود ) قدمهاى وسيعى برداشته امر مرافعات و انتخاب قضات و ساير امور مربوطه را به بهترين طرزى اصلاح و مرتب و منظم نمود . فلاحت و كشاورزى را تشويق و ترويج كرد . تيولات نظامى را تأسيس يعنى براى سپاهيان اقطاعات شخصى تعيين نمود و نيز براى اوزان و پيمانهها مقادير و اندازهاى معين كرد . براى بهبود حال دهقان و كشاورز كه به كلى پايمال شده بود آخرين درجهء مساعى را مبذول داشت و بالاخره تاريخ اين ايلخان جديد « 1 » كه در 14 مارس 1302 ميلادى آغاز مىشود براى جلوگيرى از خلاف قاعده و بيحسابيهاى امور مالى تمهيد و گشايش يافته است .
--> ( 1 ) - ( معروف بتاريخ خانى شد )